هوا سرد است، موتور برق چند روزی خاموش بوده، شیر بنزین را باز می‌کنید و هندل می‌زنید؛ یک بار، دو بار، پنج بار… ولی موتور حتی حاضر نیست یک تکان درست‌وحسابی بخورد. اینجا خیلی‌ها سراغ شمع، بنزین یا حتی کاربراتور می‌روند، در حالی که مشکل ممکن است فقط یک اهرم کوچک کنار کاربراتور باشد: ساسات موتور برق.
ساسات قطعه پیچیده‌ای نیست، اما اگر ندانید چه زمانی باید آن را فعال یا غیرفعال کنید، هم روشن کردن موتور برق سخت می‌شود و هم ممکن است تصور کنید دستگاه ایراد فنی دارد.
اگر بخواهیم خیلی خلاصه جواب بدهیم:
برای روشن کردن موتور برق بنزینی در حالت سرد، معمولاً باید ساسات را فعال کنید تا هوای ورودی محدود شود. بعد از روشن شدن و کمی گرم شدن موتور، ساسات باید به‌تدریج به حالت RUN یا کار عادی برگردد.
اما اینکه ساسات موتور برق کجاست، اهرمش در چه جهتی حرکت می‌کند و دقیقاً چه زمانی باید آن را برگردانید، بین مدل‌های مختلف کمی فرق دارد. جلوتر همه این موارد را مرحله‌به‌مرحله بررسی می‌کنیم.
ساسات موتور برق چیست و اصلاً چه کاری انجام می‌دهد؟
برای اینکه موتور بنزینی روشن شود، کاربراتور باید بنزین و هوا را با نسبت مناسبی مخلوط کند. زمانی که موتور سرد است، بنزین به‌خوبی تبخیر نمی‌شود و موتور برای استارت اولیه به مخلوط غنی‌تری از سوخت نیاز دارد.
اینجاست که ساسات وارد عمل می‌شود.
ساسات موتور برق بنزینی با محدود کردن هوای ورودی به کاربراتور، نسبت بنزین به هوا را افزایش می‌دهد. در نتیجه مخلوط غنی‌تری وارد سیلندر می‌شود و موتور سرد راحت‌تر روشن می‌شود.
در بیشتر موتورهای کوچک چهارزمانه، ساسات در اصل یک دریچه در ورودی کاربراتور است. اهرم ساسات موتور برق فقط وسیله‌ای است که این دریچه را باز و بسته می‌کند.
پس ساسات قرار نیست توان موتور را زیاد کند یا برای همیشه روشن بماند. وظیفه اصلی آن کمک به استارت سرد است.
حالت CHOKE در موتور برق چیست؟
اگر روی بدنه دستگاه عبارت‌های CHOKE و RUN را دیده‌اید، معنی آنها معمولاً این است:
- CHOKE: ساسات فعال است و هوای ورودی محدود می‌شود.
- RUN: ساسات غیرفعال است و موتور در حالت عادی کار می‌کند.
در بعضی مدل‌ها به‌جای RUN از OPEN و به‌جای CHOKE از CLOSED استفاده شده است. بعضی سازنده‌ها نیز فقط از علامت گرافیکی دریچه استفاده می‌کنند.
به همین دلیل بهتر است فقط جهت حرکت اهرم را حفظ نکنید؛ علامت ساسات روی موتور برق را هم بررسی کنید.
ساسات موتور برق کجاست؟
در بیشتر موتور برق‌های بنزینی، محل ساسات موتور برق نزدیک کاربراتور و محفظه فیلتر هواست.
اگر نمی‌دانید کاربراتور کجاست، اول جعبه فیلتر هوا را پیدا کنید. معمولاً یک قاب پلاستیکی یا فلزی در یکی از طرفین موتور است. کاربراتور تقریباً پشت همین مجموعه قرار دارد و اهرم ساسات نیز معمولاً اطراف آن دیده می‌شود.
اهرم ساسات موتور برق کجاست؟
بسته به طراحی دستگاه، ممکن است با یکی از این حالت‌ها روبه‌رو شوید:
- یک اهرم کوچک فلزی کنار کاربراتور؛
- یک اهرم پلاستیکی نزدیک فیلتر هوا؛
- کلیدی با دو حالت CHOKE و RUN؛
- اهرمی با علامت دریچه باز و بسته؛
- یا در برخی موتور برق‌های جدید، سیستم ساسات اتوماتیک.
یک اشتباه رایج این است که اهرم شیر بنزین را با اهرم ساسات اشتباه بگیرید. شیر بنزین معمولاً روی مسیر خروجی باک یا شلنگ سوخت قرار دارد، اما ساسات به ورودی هوای کاربراتور مربوط است.
نکته خودمانی:
اگر دو اهرم نزدیک هم دیدید، قبل از اینکه شروع به جابه‌جا کردنشان کنید نوشته روی بدنه را بخوانید. معمولاً کنار شیر سوخت علامت ON/OFF یا نشانه بنزین وجود دارد و کنار ساسات CHOKE/RUN درج شده است.
ساسات موتور برق باز باشد یا بسته؟
این دقیقاً همان جایی است که خیلی‌ها سردرگم می‌شوند.
از نظر فنی وقتی ساسات فعال است، دریچه هوای کاربراتور بسته یا تقریباً بسته می‌شود. یعنی هوای کمتری وارد موتور خواهد شد.
بنابراین برای استارت موتور سرد:
دریچه ساسات → بسته یا CHOKE
و بعد از گرم شدن موتور:
دریچه ساسات → باز یا RUN
اما در حرف زدن روزمره ممکن است کسی بگوید «ساسات را باز کن» و منظورش این باشد که ساسات را فعال کن. همین اصطلاح عامیانه باعث سردرگمی می‌شود.
برای همین بهتر است به‌جای عبارت باز و بسته، از این دو اصطلاح استفاده کنیم:
| وضعیت موتور | وضعیت مناسب |
|---|---|
| موتور کاملاً سرد | ساسات فعال / CHOKE |
| موتور تازه روشن شده | ساسات نیمه یا در حال برگشت |
| موتور گرم و در حال کار | ساسات غیرفعال / RUN |
| استارت موتور گرم | معمولاً RUN و بدون ساسات |
پس اگر سؤال شما این است که هنگام روشن کردن موتور برق ساسات باز باشد یا بسته، در استارت سرد باید دریچه هوای ساسات بسته یا نزدیک به بسته باشد.
نحوه روشن کردن موتور برق با ساسات؛ مرحله‌به‌مرحله
نحوه استفاده از ساسات موتور برق سخت نیست، اما ترتیب کار اهمیت دارد.
1. دستگاه را بدون بار روشن کنید
قبل از استارت، مصرف‌کننده‌های برقی را از موتور برق جدا کنید یا کلید خروجی برق را در حالت قطع قرار دهید.
یخچال، پمپ، فرز یا وسیله دیگری نباید همان لحظه استارت روی موتور بار بیندازد.
2. میزان روغن و بنزین را بررسی کنید
اگر موتور برق سنسور سطح روغن داشته باشد، پایین بودن روغن می‌تواند اجازه روشن شدن موتور را ندهد. بنزین کهنه نیز یکی از دلایل بد روشن شدن دستگاه‌هایی است که مدت زیادی خوابیده‌اند.
3. شیر بنزین را باز کنید
شیر سوخت را روی ON قرار دهید تا بنزین وارد کاربراتور شود.
اگر دستگاه مدت زیادی خاموش بوده، چند ثانیه فرصت بدهید تا کاسه کاربراتور پر شود.
4. ساسات را روی CHOKE قرار دهید
اگر موتور کاملاً سرد است، اهرم را به حالت CHOKE ببرید.
در بعضی موتورهای کوچک در هوای خیلی سرد، ساسات کامل لازم است؛ ولی اگر موتور نیمه‌گرم باشد ممکن است ساسات کامل باعث خفه کردن موتور شود.
5. کلید موتور را روی ON قرار دهید
کلید اصلی یا Engine Switch را روشن کنید.
6. هندل بزنید یا استارت برقی را بزنید
حالا موتور باید راحت‌تر روشن شود.
هندل را آرام بکشید تا درگیری اولیه را احساس کنید و بعد یک کشش سریع و یکنواخت انجام دهید. کوبیدن بی‌هدف هندل تا انتهای مسیر فقط طناب و مکانیزم استارت را زودتر مستهلک می‌کند.
7. بعد از روشن شدن، ساسات را به RUN برگردانید
این مرحله مهم است.
موتور که روشن شد معمولاً چند ثانیه فرصت می‌خواهد تا دور آن پایدار شود. سپس ساسات را آرام‌آرام به سمت RUN ببرید.
در بعضی موتور برق‌ها می‌توانید تقریباً بلافاصله ساسات را باز کنید. بعضی موتورها، مخصوصاً در هوای سرد، 10 تا 30 ثانیه زمان می‌خواهند.
قانون خشک و ثابتی وجود ندارد؛ صدای موتور بهترین راهنماست.
بعد از روشن شدن موتور برق ساسات را چه کار کنیم؟
ساسات برای کار دائمی نیست.
بعد از اینکه موتور روشن شد و توانست بدون لرزش و خاموش شدن کار کند، باید آن را به حالت RUN برگردانید تا مسیر هوا کاملاً باز شود.
اگر ساسات برای مدت طولانی فعال بماند، مخلوط سوخت بیش از اندازه غنی خواهد شد و ممکن است این نشانه‌ها را ببینید:
- موتور بد کار کند یا ریپ بزند؛
- دود تیره ایجاد شود؛
- مصرف بنزین بالا برود؛
- شمع دوده بزند؛
- موتور زیر بار خوب دور نگیرد؛
- بوی خام‌سوزی احساس شود.
هشدار کارگاهی:
اینکه موتور با ساسات روشن است به این معنی نیست که بهتر است همان‌طور کار کند. اگر دستگاه فقط با ساسات فعال کار می‌کند، احتمالاً جای دیگری از سیستم سوخت‌رسانی یا هوا ایراد دارد.
نحوه تنظیم ساسات موتور برق؛ چقدر باید بازش کنیم؟
در موتور برق سالم، نحوه تنظیم ساسات موتور برق بیشتر به دمای موتور بستگی دارد.
برای موتور کاملاً سرد، معمولاً ساسات کامل مناسب است. بعد از روشن شدن، اهرم را مرحله‌به‌مرحله به RUN برگردانید.
اگر با حرکت ناگهانی ساسات به RUN موتور می‌خواهد خاموش شود، آن را کمی عقب ببرید، چند ثانیه صبر کنید و دوباره امتحان کنید.
اما این وضعیت نباید چند دقیقه ادامه پیدا کند.
وقتی موتور گرم شد باید بتواند با ساسات کاملاً غیرفعال کار کند.
چرا موتور برق فقط با ساسات روشن می‌شود؟
این یکی از ایرادهایی است که زیاد در موتور برق‌های کارکرده یا دستگاه‌هایی که چند ماه خوابیده‌اند دیده می‌شود.
اگر می‌گویید موتور برق فقط با ساسات روشن می‌شود یا به محض برگرداندن اهرم روی RUN خاموش می‌شود، معمولاً مخلوط سوخت در حالت عادی بیش از حد فقیر است؛ یعنی بنزین کافی نمی‌رسد یا هوای اضافی وارد موتور می‌شود.
فعال کردن ساسات هوا را محدود می‌کند و موقتاً این کمبود بنزین را جبران می‌کند.
علت خاموش شدن موتور برق با باز کردن ساسات چیست؟
چند متهم اصلی داریم:
گرفتگی ژیگلور کاربراتور
از رایج‌ترین موارد است. بنزین مانده داخل کاربراتور به‌مرور رسوب ایجاد می‌کند و سوراخ بسیار ریز ژیگلور را نیمه‌بسته می‌کند.
موتور روشن می‌شود، ولی سوخت کافی برای کار در حالت عادی دریافت نمی‌کند.
کثیفی مدار دور آرام یا مجاری کاربراتور
گاهی ژیگلور اصلی تمیز به نظر می‌رسد، اما یکی از کانال‌های ریز داخلی کاربراتور گرفته است.
بنزین کهنه
بنزینی که مدت زیادی داخل باک و کاربراتور مانده باشد می‌تواند هم کیفیت احتراق را پایین بیاورد و هم رسوب ایجاد کند.
ورود هوای اضافی
نشتی از واشر کاربراتور، منیفولد ورودی یا اتصالات باعث رقیق شدن مخلوط می‌شود.
کمبود جریان سوخت
گرفتگی فیلتر بنزین، شیر سوخت یا شلنگ نیز می‌تواند جریان بنزین را محدود کند.
نکته خودمانی:
اگر دستگاه پارسال سالم کار می‌کرد، چند ماه گوشه انبار خوابیده و امسال فقط با ساسات روشن می‌ماند، قبل از اینکه پیچ‌های تنظیم کاربراتور را بی‌حساب بچرخانید، به بنزین کهنه و گرفتگی ژیگلور شک کنید. این دو مورد خیلی وقت‌ها اصل داستان هستند.
خرابی ساسات موتور برق چه علائمی دارد؟
خود مکانیزم ساسات هم می‌تواند خراب شود، هرچند معمولاً گرفتگی کاربراتور بیشتر از خرابی واقعی ساسات دیده می‌شود.
علائم خرابی ساسات موتور برق ممکن است شامل این موارد باشد:
- اهرم حرکت می‌کند ولی دریچه داخل کاربراتور تکان نمی‌خورد؛
- اهرم بیش از حد شل شده است؛
- ساسات در یک حالت گیر می‌کند؛
- موتور حتی بعد از گرم شدن بیش از حد غنی کار می‌کند؛
- با تغییر وضعیت اهرم هیچ تغییری در صدای موتور ایجاد نمی‌شود؛
- مکانیزم فنری یا اتصال اهرم شکسته است.
گیر کردن ساسات موتور برق را جدی بگیریم؟
بله.
اگر گیر کردن ساسات موتور برق در حالت بسته اتفاق بیفتد، موتور ممکن است روشن شود اما بد کار کند، دود کند یا زیر بار کم بیاورد.
اگر ساسات در حالت کاملاً باز گیر کند، استارت سرد مخصوصاً در زمستان سخت می‌شود.
قبل از باز کردن کاربراتور، موتور را خاموش کنید و اجازه دهید دستگاه خنک شود. حرکت اهرم و دریچه را بررسی کنید. استفاده بی‌حساب از انبردست و خم کردن اهرم هم معمولاً راه‌حل خوبی نیست؛ یک قطعه چند میلی‌متری را کج می‌کنید و بعد تنظیم درستش دردسر بیشتری دارد.
چند اشتباه رایج هنگام استفاده از ساسات موتور برق
بعضی ایرادهایی که به تعمیرگاه ختم می‌شوند، در اصل خرابی نیستند؛ استفاده نادرست‌اند.
روشن نگه داشتن موتور با ساسات کامل
اگر موتور گرم شده، ساسات باید به RUN برگردد.
ساسات زدن برای موتور گرم
وقتی پنج دقیقه قبل موتور را خاموش کرده‌اید، معمولاً نیازی به CHOKE کامل نیست. ساسات زیاد ممکن است موتور را خفه کند.
دستکاری پیچ‌های کاربراتور به‌جای پیدا کردن ایراد
اگر دستگاه ناگهان فقط با ساسات کار می‌کند، اولین حرکت نباید پیچاندن هر پیچی باشد که روی کاربراتور می‌بینید.
فشار دادن موتور زیر بار قبل از گرم شدن
موتور را روشن کنید، اجازه دهید دور آن پایدار شود، ساسات را به RUN برگردانید و سپس بار را وصل کنید.
استفاده از بنزین مانده
بسیاری از دردسرهای کاربراتور از همین‌جا شروع می‌شود؛ مخصوصاً موتور برقی که شاید فقط زمان قطعی برق از انبار بیرون بیاید.
یک روش ساده برای تشخیص وضعیت درست ساسات
اگر نوشته‌های کنار اهرم پاک شده و نمی‌دانید کدام حالت CHOKE است، در صورت دسترسی و شناخت کافی می‌توانید مسیر دریچه ورودی هوا را بررسی کنید.
وقتی ساسات فعال است، صفحه‌ای داخل دهانه کاربراتور بخش بزرگی از مسیر هوا را می‌بندد. در حالت RUN این دریچه باید تقریباً کاملاً باز باشد.
البته اگر برای دیدن دریچه مجبور به باز کردن مجموعه فیلتر هوا یا قطعات دیگر هستید و با ساختار کاربراتور آشنا نیستید، بهتر است اول دفترچه همان مدل را بررسی کنید.
جهت اهرم بین همه موتور برق‌ها یکسان نیست.
اینکه روی یک دستگاه اهرم سمت چپ CHOKE است، دلیل نمی‌شود روی موتور برق دیگر هم همین‌طور باشد.
بالاخره برای روشن کردن موتور برق با ساسات چه کار کنیم؟
اگر بخواهیم همه مطلب را در چند خط کارگاهی جمع کنیم، ترتیب کار این است:
موتور سرد: شیر بنزین باز → کلید موتور ON → ساسات روی CHOKE → استارت یا هندل → روشن شدن موتور → چند ثانیه صبر → انتقال تدریجی ساسات به RUN.
موتور گرم: معمولاً ساسات روی RUN می‌ماند و دستگاه بدون CHOKE استارت می‌خورد.
اگر موتور بعد از گرم شدن فقط با ساسات کار می‌کند، این وضعیت طبیعی نیست. قبل از هر چیز مسیر سوخت، بنزین، ژیگلور و کاربراتور را بررسی کنید.
ساسات یک اهرم کوچک است، ولی رفتار آن اطلاعات زیادی درباره وضعیت موتور به شما می‌دهد. موتور سالم بعد از استارت و کمی گرم شدن باید بدون کمک ساسات، نرم و پایدار کار کند.
اگر هنوز نمی‌توانید محل ساسات موتور برق خودتان را پیدا کنید، مدل دقیق دستگاه را بررسی کنید؛ چون محل و جهت اهرم ساسات موتور برق در برندها و موتورهای مختلف یکسان نیست. اگر هم قصد خرید موتور برق دارید، بد نیست هنگام بررسی محصولات علاوه بر توان خروجی و نوع سیم‌پیچ، به کیفیت موتور، کاربراتور، دسترسی قطعات و خدمات پس از فروش هم توجه کنید؛ جزئیاتی که بعد از چند سال استفاده اهمیتشان بیشتر از اعداد روی کارتن مشخص می‌شود.
و اگر موتور برق شما مشکلی مثل «فقط با ساسات روشن می‌شود»، «با باز کردن ساسات خاموش می‌شود» یا «اهرم ساسات گیر کرده» دارد، مدل دستگاه و علائمی که می‌بینید را در بخش نظرات بنویسید؛ با چند نشانه ساده معمولاً می‌شود دایره ایراد را خیلی کوچک‌تر کرد.